Değişen İklimde Kentler: Yerel Yönetimler için Azaltım ve Uyum Politikaları

Giriş 

Bilimsel çalışmalar küresel ortalama sıcaklığın yükseldiğini ve yağış biçimlerinin değiştiğini göstermektedir. Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) Beşinci Değerlendirme Raporu, 20. yüzyılın ortalarından bu yana yaşanan ısınmanın, ağırlıklı olarak insan faaliyetlerinden kaynaklanan emisyonlar nedeniyle sera gazı konsantrasyonlarındaki artışa bağlı olduğunu belirtmektedir.1 Çalışmalar, bu artışın büyük ölçüde fosil yakıtlar ve arazi kullanımındaki değişikliklerden kaynaklandığı üzerinde ortaklaşmaktadır. Dünyanın farklı bölgelerinde yaşanan sıra dışı hava olayları, artan sıcaklıklar, ısı stresi ve deniz seviyelerindeki artışlar, iklim değişikliğinin sadece kutuplarda yaşayan ayıları ve penguenleri etkileyen bir gerçeklik olmadığı, şehirlerde yaşayan insanlar için de ciddi riskler oluşturduğunun alarmını vermektedir. Şehir yaşamının daha sürdürülebilir olması ve şehirlerin iklim değişikliğine bağlı felaketlere karşı daha dirençli hale gelmesi, kentlilerin iklim değişikliğini anlamalarına, şehir planlarında iklim değişikliği gerçekliğinin göz önünde bulundurulmasına ve uzun vadeli iklim risklerini öngören planların yapılmasına bağlıdır. Her ne kadar iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinden kaçınmak için öncelikle küresel sera gazı emisyonlarının azaltılması gerekse de, sera gazı emisyonlarında kayda değer düşüşler başarılsa bile iklimin yine de önemli bir ölçüde değişmesi beklenmektedir.2 Bu durum da uyum stratejileri geliştirmenin kaçınılmaz bir hale geldiğini göstermekte ve şehirlerimizin halihazırda değişmiş olan iklime uyum sağlama ihtiyacını doğurmaktadır.

Sonuç ve öneriler 

Kentlerin iklim değişikliği karşısında dirençliliğinin arttırılması ve iklim değişikliğini tetikleyen kent-kaynaklı olumsuz etkilerin azaltılması etkin bir kentleşme politikaları bütünü ile mümkündür. Burada temel soru, kentlerin oluşumunun esas dayanağını oluşturan farklı ölçeklerdeki mekansal planların (ör: Çevre düzeni planı, Nazım imar planı, Uygulama imar planı), iklim değişikliği hassasiyetini taşıyan ve değişime cevap verebilecek nitelikte kent mekanlarını üretip üretemediğidir. Sinerji ve çatışmalar bölümünde örneklenen pek çok mekansal konu, kent planlarının yapım ve uygulama süreçleri ile iklim değişikliği eylem planlarının birlikte düşünülmesi ihtiyacına işaret etmektedir. Bu birlikte düşünme şüphesiz çok disiplinli ve çok aktörlü bir çalışma süreci ile mümkündür. Bu nedenle, iklim eylem planları bilimsel araştırmalar ışığında, farklı sektörlerden ve aktör gruplarından temsilcilerin birlikte çalışarak, kısa, orta ve uzun vadeli hedefleri ve etkileri net bir şekilde ortaya koydukları bir planlama süreci olarak tasarlanmalıdır. Eylem planı sürecinde aktörlerin karar verme sürecine katılımı iki açıdan önemlidir. Birincisi, iklim değişikliği gibi çok açılı bir problemle mücadele kent bağlamında ancak ve ancak çok aktörlü bir ortak akıl oluşturma süreci ile mümkündür. (Burada çok aktörlülük terimi farklı sektörlerin temsili olabileceği gibi farklı kurumlar, farklı meslek grupları, farklı toplumsal gruplar, farklı politik gruplar, farklı yetki alanları gibi alt dallara ayrılabilecek bir aktör haritasına işaret etmektedir). İkincisi, iklim eylem planı yapım sürecine aktif katılım, katılımcıların tanımlanan eylem basamaklarını sahiplenmesi ve eylemlerin hayata geçirilmesini taahhüt etmeleri açısından önemlidir. Bu iki madde, iklim eylem planlarının hazırlanmasında kullanılan metot ve teknikler ile doğrudan ilişkilidir.