İklim Krizi ve Deprem Riskleri Karşısında Kentler: Yerel Yönetimler İçin Bütünleşik Politikalar

Yönetici Özeti 

Yerel yönetimler, kentlerin geleceği için yol haritası oluşturan stratejik planlar ve kent mekanlarının şekillenmesine yön veren imar planlarını hazırlamakla yükümlüdür. Diğer bir deyişle, yaşadığımız kentlerin yapılaşma biçimleri, ulaşım sistemleri, altyapı sistemleri, açık ve yeşil alanlar gibi temel bileşenler, yerel yönetimlerin hazırladıkları stratejik belge ve planlar ile düzenlenmektedir. Kentler, olası etkileri net olarak öngörülen iki temel afet riski ile karşı karşıyadır. Bunlar, (i) oluşum zamanı tahmin edilemeyen ve genellikle anlık hasar ve yıkımla sonuçlanan deprem riski ve (ii) sürece yayılarak kendini hissettiren, etkileri her geçen gün kentsel alanda daha çok görülen iklim krizidir. Her iki konu da kentsel mekan üretimi ile doğrudan ilişkilidir. Yaşadığımız kentlerin iklim krizinden veya olası bir deprem riskinden nasıl etkileneceği, kent mekanının üretim biçimine göre değişkenlik gösterecektir. Bu kapsamda, kent mekanının biçimlenmesine yön veren ulusal ve yerel planların hazırlanmasında farklı hizmet ölçekleri ve yetkileri bulunan kurumların sorumluluğu vardır. Bu sorumluluk dağılımı çerçevesinde yerel yönetimlerin risklere karşı tutumu, kentlerin hazırlık seviyelerinin en temel belirleyicilerindendir.

Giriş 

1999 Depremi’nden bu yana, Türkiye’de kentlerin ve kent yönetimlerinin gündemini deprem riskleri meşgul etmektedir. Bununla beraber, taraf olunan uluslararası anlaşmalar ve küresel gündemin etkisiyle iklim krizi de öncelikli konular arasına girmeye başlamıştır. Artan bu farkındalık, Türkiye’de afet yönetimlerini ulusal düzeyde afetler için eylem planı hazırlığı yapmaya itmiş, ancak her bir afet türü için birbirinden bağımsız planlar üretilmiştir. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) tarafından üretilen Ulusal Deprem Stratejisi Eylem Planı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından hazırlanan İklim Değişikliği Eylem Planı (İDEP) ve İklim Değişikliği Uyum Stratejisi ve Eylem Planları bu planlara örnektir. Ulusal düzeydeki bu politikalarda, farklı afet türlerini kapsayacak bütünleşik bir yaklaşım görülmemektedir.

Sonuç 

Küresel farkındalık ve beraberindeki hareketlerin yanı sıra, afet risklerinin azaltılması için yerelde atılacak somut adımlara ihtiyaç vardır. Yerel yönetimler, yerele özgü plan yapma yetki ve sorumlulukları ile afet risklerine önetkin (pro-aktif) çözümler sunabilecek anahtar aktörlerdir. Bu noktada, yerel yönetimlere düşen görev, kentsel mekan üretiminde, iklim ve deprem risklerini bir arada ele alabilecek yerel politika ve stratejiler sunmaktır. Bu politika notu ile, yerel yönetimlere hazırlayacakları kent planlarının ana hatları ile şu alanlara cevap verebilmesi tavsiye edilmektedir: • Kent formu ve arazi kullanımı: 

• kentsel saçaklanmadan kaçınmak, • kompakt kentsel odaklar oluşturmak, 

• kent formunu arazi kullanımı ve ulaşım ile birlikte çözmek. 

• Kentsel nüfus büyüklüğü ve yoğunluğu: 

• dengeli nüfus dağılımı ile afete maruz kalacak nüfusu azaltmak, 

• yeni yerleşimler açılırken sınırlı kaynakları korumak

• riskli yerleşimlerde standartların üzerinde kamusal hizmetler sunmak.

Açık ve yeşil alanlar: 

• doğal kaynakları kentsel gelişme eşikleri olarak belirlemek 

• açık alanları esnek ve hiyerarşik bir örüntü ile planlamak, 

• kent içi dolu-boş dengesini sağlamak.• Ulaşım sistemleri: 

• alternatif ulaşım tür ve güzergâhları üretmek

• motorize olmayan ulaşım türlerini güçlendirmek. 

Teknik altyapı: 

• yenilenebilir enerji kaynaklarını kullanmak, 

• yedeklenmiş altyapı sunum biçimlerini geliştirmek. 

• Yapı nizamı ve tasarımı 

• erişilebilir ve yürünebilir çevreler oluşturmak 

• enerji ve sismik performansı yüksek yapı formları üretmek 

• yapı kullanım türüne uygun formlar belirlemek, 

• yapılarda yerele özgün malzemeler seçmek.