Suyu Genişletmek, Adaletsizliği Derinleştirmek: İstanbul’un Havzalararası Su Transferi Projeleri Kentsel ve Kırsal Yaşamları Nasıl Dönüştürüyor?

Havzalararası su transferi, İstanbul’un artan nüfusuna güvenilir su sağlamak amacıyla su yönetimi aktörleri tarafından benimsenen temel stratejilerden biridir. Havzalararası su transfer projeleri, kentsel su arzını artırmış olmakla birlikte, su sağlayan havzalardaki kırsal topluluklar ve şehir nüfusu üzerindeki olumsuz etkileri bakımından yeterince incelenmemiştir. Bu çalışma, bu boşluğu doldurmak amacıyla, 1990'lı ve 2000'li yıllarda İstanbul için inşa edilen iki büyük havzalararası su transfer sistemini—sırasıyla Istrancalar ve Büyük Melen su temini projelerini—çevresel adalet çerçevesinde incelemektedir. Araştırmada, hem su veren hem de su alan havzalarda kilit aktörlerle yapılan derinlemesine mülakatlar, saha ziyaretleri sırasında yürütülen katılımcı gözlemler ve ilgili belge ile arşiv kayıtlarının analizi yöntemlerinden yararlanılmıştır. Elde edilen veriler ışığında, çalışma, büyük ölçekli su altyapı projelerinin -özellikle havzalararası su transfer sistemlerinin- gerçek maliyet ve faydalarını çevresel adaletin dağıtım, usul ve tanınma boyutları çerçevesinde kapsamlı şekilde değerlendirmeye olanak tanıyan bir değerlendirme matrisi önermektedir. Bulgular, havzalararası su transferi projelerinin maliyetlerinin, sağladığı faydalardan hem çeşitlilik hem de derinlik açısından daha ağır bastığını göstermektedir. Kırsal topluluklar açısından, suya erişimin kısıtlanması veya tamamen kesilmesi; gelir, geçim kaynakları ve kültürel miras kayıplarına yol açmış, bu da kırsaldan kente göçü hızlandırmıştır. Kentsel nüfus ise bu sistemlerin inşası ve bakımıyla ilgili ekonomik yükler, artan su fiyatları, dış su kaynaklarına bağımlılığın artması ve göçün yarattığı toplumsal baskılar gibi sorunlarla karşı karşıya kalmakta; tüm bu etkenler kentsel yaşam kalitesinde düşüşe neden olmaktadır. Bu iç içe geçmiş çevresel adaletsizliklerden gerekli dersler çıkarılmadığı takdirde, İstanbul’un su krizi bölgesel düzeyde genişleyerek diğer kırsal topluluklar ve kentler üzerinde de olumsuz etkiler yaratabilecektir.