23 Haziran 2019 İstanbul Tekrar Seçimleri: Seçmen Davranışı Açısından Bir Değerlendirme

Giriş 

31 Mart 2019’da yapılan yerel seçimler sonrasında Yüksek Seçim Kurulu’nun (YSK) 7 Mayıs 2019 tarihinde vermiş olduğu seçimin iptali ve tekrarı kararı neticesinde 23 Haziran 2019’da tekrarlanan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı seçimlerinde Millet İttifakı/Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) adayı Ekrem İmamoğlu ile Cumhur İttifakı/Adalet ve Kalkınma Partisi (AK Parti) adayı Binali Yıldırım arasında ilk seçimde 13,963 olan oy farkı 806,014’e yükseldi. 23 Haziran 2019’da yapılan tekrar seçiminde iki aday arasında muhalefet adayı lehine oluşan bu yüksek fark dışında: 

• 31 Mart 2019’da yapılan yerel seçimlerde İstanbul ve birçok diğer büyükşehirde herhangi bir aday göstermeyerek Millet İttifakı adaylarını destekleyen Halkların Demokratik Partisi ile seçmenleri seçim sonucuna doğrudan etki etmişlerdir. 

• 31 Mart 2019’da yapılan seçimlerde yarışan irili ufaklı muhalefet partilerinin adayları ile birçok bağımsız aday Ekrem İmamoğlu lehine tekrar seçimden çekilmiş ve böylece muhalefet (toplam %0,8’den az oy alan Saadet Partisi adayı Necdet Gökçınar, Vatan Partisi adayı Mustafa İlker Yücel ile toplamda %0,08 oy alan on yedi bağımsız aday dışında) tek bir aday etrafında birleşmiştir. Bu bağlamda İstanbul seçmenlerinin görüş ve seçime katılım ve oy verme davranışlarında geçmiş yıllarda yapılan saha çalışmalarına nazaran gözlemlediğimiz önemli değişikliklerin önümüzdeki yıllarda Türkiye siyasetine yön verme olasılıkları oldukça yüksektir. Aşağıda ilk olarak araştırmada faydalandığımız saha çalışmasının yöntemi ve aşamaları hakkında, ardından raporda kullandığımız veri seti hakkında bilgi verilmekte; son olarak da saha çalışmasında katılımcılara sorulan çeşitli sorular ile katılımcıların 23 Haziran 2019’daki seçimde kullanacaklarını ifade ettikleri oylar arasındaki örüntüler incelenmektedir.

Sonuç 

23 Haziran 2019 seçimlerinde bir kez daha görülmüştür ki oy verme kararında halen en önemli olan değişken siyasal parti tutma olgusudur. Küçük yaştan itibaren, etnik köken, mezhep/din/laiklik gibi kültürel etkenlerin belirlediği siyasal parti tutma olgusu kuvvetli olan kişiler, tüm siyasal olguları ve hükümetin her türlü başarısını siyasal parti tutma duygusunun süzgecinden geçirerek değerlendirmektedirler. Bu kişilerin hükümetin geçmiş icraatlarını değerlendirmelerinde olduğu gibi geleceğe yönelik beklentilerinde de parti tutma duygusu esas belirleyici etken olmaktadır. Makro ekonomik göstergelerdeki ciddi ölçüde bozulmaya karşın halen AK Parti’yi tutmakta olduğunu söyleyen seçmenlerin yarısından fazlasının ekonominin önümüzdeki bir yıl içinde düzeleceği yönündeki beklentileri bunun en iyi örneklerindendir. Diğer hiçbir siyasal partiyi tutmakta olan seçmende ileriye dönük ekonomik başarı beklentisinde benzer bir tutum veya eğilim olmadığını da saptamış olduğumuzdan, burada duygusal siyasal parti bağımlılığının ne derecede güçlü bir oy tercihi değerlendirmesi kıstası oluşturduğunu görmekteyiz. Aynı şekilde, çalışmamızda siyasal parti tutma olgusunun 23 Haziran 2019 seçimlerine katılan adaylar konusundaki gurur, heyecan, öfke, korku gibi diğer duyguları da nasıl etkilediğini göstermiş bulunuyoruz.