Adil Geçişin Açığa Çıkarılması: Türkiye'deki Kömür Madencileri için Politika Çıkarımları ve Tanımlayıcı Veri İçgörüleri

Yönetici Özeti

Sinem Ayhan ve Coşku Çelik’in Mayıs 2024 tarihli İPM–Mercator analizi, Türkiye’nin olası kömürden çıkışının “adil geçiş” boyutunu özellikle kömür madencileri üzerinden ele alarak, iş kaybının refah maliyetlerini görünür kılar: Türkiye’de kömür madenciliği istihdamı 2012’de ~44 binden 2021’de ~34 bine gerilemiş olsa da, kömür bölgelerinde ekonomik çeşitlenmenin zayıflığı ve madenciliğin görece yüksek ücret/ sosyal güvence sağlaması çıkışı politik ve sosyal olarak zorlaştırır. EIS idari verileri (2012–2021) ve Soma saha bulgularına dayanan analiz, madencilik ücretlerinin diğer sektörlerden belirgin biçimde yüksek olduğunu ve kömür dışındaki ortalama ücretlerin madencilerin kazancının yaklaşık %60’ı seviyesinde kaldığını; kitlesel işten çıkarmayla yer değiştiren (displaced) madencilerin ortalama reel aylık ücretlerinin ise sürekli çalışanlara kıyasla %34 daha düşük seyrettiğini gösterir. Madencilerin ayrıldıktan sonra en sık inşaata yöneldiği (bir yıl içinde yaklaşık %20) ve hatırı sayılır bir kısmının işgücü piyasasından çıktığı (~%28) bulgusu, gelir desteği, erken emeklilik seçenekleri ve yeniden beceri kazandırma programları gibi bölge- ve grup-özgül sosyal koruma araçlarının gerekliliğine işaret eder; ayrıca kayıt dışı istihdam (özellikle tarım) ihtimali ve Soma–Zonguldak gibi yerel farklılıklar nedeniyle tek tip bir geçiş politikasının yeterli olmayacağı vurgulanır.