Kömür Raporu: İklim Değişikliği, Ekonomi ve Sağlık Açısından Türkiye'nin Kömür Politikaları

Yönetici Özeti

Bu rapor, kömürün Türkiye'deki enerji sistemi içerisindeki yerini, sera gazı emisyonlarına ve halk sağlığına etkilerini, kömür kullanımını artırmaya yönelik enerji politikalarının iklim ve ekonomi politikalarıyla ilişkisini ve "temiz kömür" yaklaşımını kapsamlı biçimde değerlendirmektedir. Rapor, kömürün küresel ölçekte en yüksek sera gazı emisyonuna neden olan enerji kaynağı olduğunu ve iklim değişikliğinin temel itici güçlerinden biri olarak öne çıktığını vurgulamaktadır.

Türkiye'de birincil enerji arzının ve elektrik üretiminin büyük bölümü fosil yakıtlara dayanmaktadır. Son yıllarda kömürlü termik santral kapasitesi önemli ölçüde artarken, hükümetin artan enerji talebini yeni kömür santrallarıyla karşılamayı hedeflediği belirtilmektedir. Rapora göre planlanan yatırımların hayata geçirilmesi, Türkiye'nin sera gazı emisyonlarında çok büyük bir artışa yol açacak ve ülkenin iklim değişikliğiyle mücadele hedefleriyle uyumlu bir politika izlemesini güçleştirecektir.

Raporda kömür madenciliğinin Türkiye ekonomisindeki payının sınırlı olduğu, istihdama ve ekonomik büyümeye katkısının düşük kaldığı ifade edilmektedir. Buna rağmen kömür sektörü; yatırım teşvikleri, ithalat destekleri, alım garantileri, araştırma ve geliştirme destekleri ile çevresel düzenlemelerdeki çeşitli muafiyetler aracılığıyla önemli ölçüde desteklenmektedir. Çalışmada, fosil yakıt teşviklerinin azaltılmasının hem sera gazı emisyonlarının düşürülmesine hem de daha sürdürülebilir bir enerji sistemine geçişe katkı sağlayabileceği belirtilmektedir.

Uluslararası gelişmeler incelendiğinde, Avrupa Birliği'nin düşük karbonlu ekonomiye geçiş hedefleri doğrultusunda kömür kullanımını azaltmaya yönelik politikalar uyguladığı, birçok ülkede kömürden uzaklaşma eğiliminin güçlendiği ve Çin gibi büyük kömür tüketicilerinin dahi yenilenebilir enerjiye yöneldiği vurgulanmaktadır. Rapor, Türkiye'nin mevcut politikalarını sürdürmesi halinde uluslararası rekabet, ticaret ve maliyetler açısından önemli risklerle karşı karşıya kalabileceğini değerlendirmektedir.

Kömürlü termik santralların hava kirliliği yoluyla insan sağlığı üzerinde ciddi olumsuz etkiler yarattığına dikkat çekilen raporda; solunum ve dolaşım sistemi hastalıkları, kanser riski, erken ölümler, iş gücü kayıpları ve yüksek sağlık maliyetleri gibi sonuçlar ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Ayrıca karbon tutma ve depolama (CCS) teknolojilerinin teknik ve ekonomik açıdan henüz yaygın uygulanabilir bir çözüm olmadığı, yüksek maliyetleri ve belirsizlikleri nedeniyle "temiz kömür" yaklaşımının mevcut koşullarda iklim sorununa etkili bir çözüm sunmadığı ifade edilmektedir.

Raporun sonuç bölümünde, yeni kömürlü termik santralların uzun ekonomik ömürleri nedeniyle Türkiye'nin uzun yıllar boyunca yüksek karbonlu bir enerji sistemine bağımlı hale gelebileceği belirtilmektedir. Bu nedenle kömür teşviklerinin kaldırılması, elektrik üretiminde kömür kullanımını artıran politikalardan vazgeçilmesi ve enerji ile iklim politikalarının karbon yoğunluğunu azaltacak, yenilenebilir enerji kaynaklarını destekleyecek ve enerji verimliliğini esas alacak şekilde yeniden yapılandırılması önerilmektedir.